مدیریت مواد زاید جامد شهری در غالب منابع معتبر علمی مجموعه ای از عناصر موظف شامل تولید، جداسازی، بازیافت، حمل و دفع زایدات تعریف شده که در آن به عامل نیروی انسانی به طور مستقیم اشاره ای نشده است. هر چند به نظر می رسد این موضوع به دلیل بدیهی فرض انگاشتن مورد توجه و تاکید مستقیم قرار نگرفته است. در کشور ما به دلیل نسبتا نوپا بودن این مفاهیم، عمدتا بر نحوه صحیح اجرای این اجزا تاکید می شود و متاسفانه به نیروی انسانی شاغل در این بخش آنچنان که شایسته و بایسته است، توجهی نمی شود. این نوشتار در صدد است تا توجه مدیران و هم چنین کارگران بخش خدمات شهری را به سلامت ، ایمنی و رضایتمدی این گروه از کارگران که از اقشار بسیار آسیب پذیر جامعه کارگری بوده و در معرض عوامل زیان آور گوناگونی هستند، جلب نماید.

تصفیه بیولوژیکی به عنوان موثرترین شیوه به منظور حذف مواد آلی موجود در مواد زاید جامد شهری شناخته شده است. تصفیه بیولوژیکی شامل کمپوست هوازی و هضم بی هوازی می باشد و در حال حاضر روش بی هوازی به عنوان یک تکنیک مناسب برای تولید انرژی محسوب می شود. گاز متان حاصل از روش بی هوازی به منظور تولید انرژی و به عنوان سوخت مستقیم و نیز برای کاربردهای مکانیکی مفید می باشد. لذا پژوهش حاضر با انگیزه کاهش گازهای گلخانه ای، حفاظت از محیط زیست و کاهش هزینه های مدیریت مواد زاید جامد شهری صورت گرفته است در این تحقیق تولید متان از مواد زاید شهری در مقیاس آزمایشگاهی به انجام رسید و در ابتدا از پساب کارخانه شیر که دارای BOD بالا است استفاده شد و تولید متان در درجه حرارت های متوسط (حدود 35 درجه سانتی گراد) و بالا (حدود 65 درجه سانتی گراد) مورد آزمایش قرار گرفت. تمامی پارامترهای مربوط از قبیل رطوبت، اسیدیته، فاکتور بارگذاری و بازده اندازه گیری شد. نتایج نشان می دهد که تولید متان در دماهای پایین مشهودتر است و حدود 0.21 تا 0.65 مترمکعب گاز متان به ازای هر کیلوگرم زباله تولید می گردد.

یکی از معضلات اجتماعی در اکثر شهرهای ایران، وجود مشاغل غیررسمی و تبعات ناشی از آن است. جمع آوری، تفکیک و باز یافت مواد زاید توسط فعالان غیررسمی و دوره گردها، یکی از انواع مختلف مشاغل غیررسمی است. در ایران، تاکنون تلاش زیادی از سوی سازمانها و بخشهای دولتی برای جمع آوری یا ساماندهی دوره گردها و فعالان غیررسمی در زمینه تفکیک و بازیافت مواد زاید در سطح شهرها صورت گرفته است، اما چون وضعیت اجتماعی- اقتصادی این افراد کاملا بررسی نشده و تشکیلات سلسله مراتبی سازمان یافته آنها به طور دقیق شناسایی نگردیده است، مقابله با آنان نه تنها چاره ساز نبوده و فعالیت آنها را محدود نکرده است بلکه روز به روز بر تعداد و گستره فعالیت آنان اضافه شده است. هدف این مقاله، شناسایی فعالان غیررسمی در امر جمع آوری زایدات قابل بازیافت در استان خراسان و خاستگاه اجتماعی- اقتصادی این قشر از اجتماع و انگیزه های این افراد جهت انجام این نوع فعالیت می باشد. بررسی تشکیلات سلسله مراتبی این فعالان از نظر اجتماعی و اقتصادی، یکی دیگر از اهداف این تحقیق است.

در منطقه 20 تهران روزانه بطور متوسط 250 تن مواد زاید جامد شهری جمع آوری می گردد. زباله های خانگی به سه بخش پسماند تر، پسماند خشک و مواد مخاطره آمیز تقسیم می شوند. براساس آنالیز کیفی زباله خانگی در این منطقه پسماندهای غذایی (تر) حدود 73 درصد وزنی مواد متشکله زباله را شامل می شود. طی تحقیق در رابطه با زایدات مخاطره آمیز که خود شامل مواد زاید بیمارستانی و مواد زاید مراکز خدمات خودرویی است، مطالعاتی انجام شده است. میانگین تناژ جمع آوری روزانه (ضایعات بیمارستانی - تعمیرگاهی) حدود 8100 کیلوگرم می باشد. شهرری به دلیل قدمت زیاد فعالیت عوال سنتی و در این اواخر همراه با جمع آوری مواد بازیافت پذیر، منطقه مناسبی جهت اجرای طرح تفکیک در مبدا با به کارگیری عوامل سنتی بوده است. در این مطالعه نحوه اجرای طرح تفکیک از مبدا در منطقه بررسی شده است. بررسی مطالعات انجام شده در رابطه با اقلام بازیافتی (پسماند خشک) و همچنین میزان سوددهی آنها نشان می دهد که این زایدات 25 درصد از پسماند خانگی را به خود اختصاص می دهند. حدود 80 درصد زایدات وارده به ایستگاه پسماند خشک، شامل پلاستیک، کاغذ، کارتن و آهن می باشد. پلاستیک با وزن کمتر نسبت به نان خشک، دارای سوددهی بالایی بوده است. در این منطقه، هزینه جمع آوری هر کیلو زباله در سال 1379، 33 ریال بوده است که در سال 1380 به 31.8 ریال کاهش یافته است که در واقع علت کاهش هزینه را می توان شامل تغییراتی در تعداد کارگران، کیفیت و کمیت زباله در منطقه و تغییر شیوه های جمع آوری و دفع زباله دانست. بر اساس نتایج تحقیق راهکارهایی مانند: ایجاد ایستگاه های بازیافت بر اساس استانداردهای تعریف شده، رعایت کلیه اصول بهداشتی در مورد نحوه فعالیت آنها، ارتقا وضعیت عوامل بومی و فعال بازیافت، نحوه خریداری اقلام قابل بازیافت از شهروندان، برنامه آموزش های کوتاه مدت و بلند مدت در خصوص کلیه عناصر موظف در مدیریت مواد زاید جامد برای بهبود وضعیت مدیریت مواد زاید جامد در منطقه 20 تهران ارایه گردیده است.

تولید شیرابه یکی از مشکلات اساسی محلهای دفن بهداشتی زباله می باشد. بررسی های به عمل آمده در کشورهای صنعتی نشان می دهد که منابع آب زیر زمینی و سطحی در اطراف محل های دفن آلوده شده اند. کیفیت شیرابه در فرایندهای هوازی و بی هوازی شکل می گیرد. در طی فرایند هوازی (که در مدت زمان کوتاهی انجام می گیرد) مواد آلی به دی اکسید کربن، آب و اسیدهای فرار تجزیه شده و در فرایندهای بی هوازی که شامل 3 فاز هستند مراحل تخمیر اسیدی و متانی صورت می گیرد و مواد آلی به متان و آب تبدیل میشوند. به منظور جلوگیری از نشت شیرابه به داخل منابع آب زیر زمینی، باید از آسترهای طبیعی یا مصنوعی استفاده کرد.مکان دفن زباله در منطقه انجلسی در 30 کیلومتری جنوب غربی بابل با شیب عمومی 14 درصد و مساحت چهار هکتار قرار دارد. عمر مکان دفن حدود چهار سال برای 136 تن زباله تولیدی بابل در روز محاسبه شده است. میزان شیرابه اولیه زباله با توجه به هفتاد درصد رطوبت و ظرفیت زباله (معادل 0.6cm/cm) به حدود 11.8 متر مکعب در روز می رسد. تنش ناشی از بارهای زنده برابر 0.001492 کیلوگرم بر سانتیمتر مکعب بدست آمد که بسیار ناچیز است.سیستم زهکشی شیرابه در مکان دفن بابل از سه مولفه تشکیل شد: لایه با نفوذ پذیری بالا (K=10-3cm/sec) متشکل از سنگدانه با ابعاد 16 تا 32 میلیمتر و ضخامت 30 سانتیمترکه رقوم تمام شده کف قرار می گیرند (بدین ترتیب حدود 10500 متر مکعب سنگدانه برای 3.5 هکتار سطح ترانشه ها مورد نیاز است). سیستم جمع آوری شیرابه از لوله های بتنی عمدتا با قطر 15 سانتیمتر که در محل ساعت ده و ده دقیقه شکافهایی در آنها ایجاد شده است. در نهایت کف سازی، از جنس خاک رس محل به ضخامت یک متر و کوبیدن آن به نحوی که ضریب هدایت هیدرولیکی آستر به 10-7cm/sec برسد.